Śmiertelność wśród użytkowników stosujących doping za pomocą sterydów anaboliczno-androgennych (AAS)

omówienie artykułu Josefine Windfeld-Mathiasen et al. „Mortality Among Users of Anabolic Steroids” JAMA Published Online: March 14, 2024 2024;331;(14):1229-1230. doi:10.1001/jama.2024.3180

Sterydy anaboliczno-androgenne (AAS) są bardzo skuteczne w stymulowaniu wzrostu masy mięśniowej. Szacuje się, że w 2014 roku około 3–4 miliony osób w Stanach Zjednoczonych stosowało AAS przynajmniej raz w życiu. Niestety, ich używanie wiąże się z szeregiem poważnych działań niepożądanych, w tym ciężkimi chorobami sercowo-naczyniowymi, zaburzeniami psychicznymi oraz zwiększonym ryzykiem zgonu. Dotychczasowe dane opierały się jednak głównie na opisach pojedynczych przypadków i niewielkich badaniach kohortowych. W związku z tym autorzy przeanalizowali śmiertelność oraz przyczyny zgonów w dużej grupie użytkowników AAS, z długim okresem obserwacji, porównując wyniki z odpowiednio dobraną grupą kontrolną.

Metody

Do badania włączono duńskich mężczyzn, którzy otrzymali karę za doping w postaci dwuletniego zakazu uczestnictwa w sporcie w ramach programu antydopingowego dotyczącego AAS. Zostali oni zidentyfikowani podczas losowych kontroli i testów przeprowadzanych w ogólnodostępnych siłowniach w Danii w okresie od 3 stycznia 2006 r. do 1 marca 2018 r. Członkowie siłowni byli wcześniej informowani o możliwości niezapowiedzianych kontroli. Badana grupa obejmowała zarówno osoby ćwiczące rekreacyjnie, jak i regularnych bywalców siłowni.

Dla każdego użytkownika AAS losowo dobrano 50 mężczyzn z populacji ogólnej jako grupę kontrolną. Uczestnicy byli dopasowani pod względem wieku oraz dnia włączenia do badania. Obserwację prowadzono do momentu śmierci, emigracji lub do 30 czerwca 2023 roku.

W Danii każdy mieszkaniec posiada unikalny numer identyfikacyjny wykorzystywany w systemie opieki zdrowotnej. Numery te zostały powiązane z krajowymi rejestrami w celu ustalenia statusu życia, dat zgonów oraz ich przyczyn. Przyczyny śmierci klasyfikowano jako naturalne lub nienaturalne (wypadki, przestępstwa z użyciem przemocy lub samobójstwa).

Śmiertelność całkowitą analizowano metodą Kaplana-Meiera, a współczynniki ryzyka obliczano przy użyciu modeli regresji Coxa. Za istotne statystycznie uznawano wartości P < 0,05.

Wyniki

Badanie objęło:

• 1189 mężczyzn stosujących AAS
• 59 450 mężczyzn w grupie kontrolnej

Średni wiek uczestników wynosił 27,4 roku.
Średni czas obserwacji wynosił około 11 lat.

W trakcie obserwacji zmarło:

• 33 użytkowników AAS
• 578 osób z grupy kontrolnej

Po uwzględnieniu wielkości grup i czasu obserwacji okazało się, że:

• ogólne ryzyko śmierci było 2,81 razy wyższe u użytkowników AAS
• ryzyko zgonu z przyczyn nienaturalnych było 3,64 razy wyższe
• ryzyko zgonu z przyczyn naturalnych było 2,24 razy wyższe

Wśród użytkowników AAS:

• 17 zgonów było nienaturalnych (głównie wypadki)
• 16 zgonów było naturalnych (najczęściej nowotwory i choroby sercowo-naczyniowe)

Śmiertelność była statystycznie istotnie wyższa w grupie stosującej AAS.

Dyskusja autorów

Badanie wykazało zwiększoną śmiertelność zarówno z przyczyn naturalnych, jak i nienaturalnych wśród użytkowników AAS. Wyniki te są zgodne z wcześniejszymi, mniejszymi badaniami.

Autorzy podkreślają jednak istotne ograniczenia:

• badanie obserwacyjne nie dowodzi bezpośredniej przyczynowości,
• nie uwzględniono wszystkich czynników stylu życia,
• stosowanie AAS może współistnieć z zachowaniami ryzykownymi (inne substancje, skłonność do ryzyka), które również mogą zwiększać śmiertelność.

Omówienie kliniczne – co naprawdę pokazuje to badanie?

To jedno z najbardziej wartościowych badań dotyczących długoterminowego bezpieczeństwa stosowania sterydów anabolicznych poza wskazaniami medycznymi. Jego siłą jest:

• duża liczebność grupy,
• obiektywna identyfikacja użytkowników dopingu,
• ponad 10-letni okres obserwacji,
• oparcie na narodowych rejestrach zdrowia.

Najważniejszy wniosek:
stosowanie AAS w celach dopingowych wiąże się z istotnie zwiększoną śmiertelnością.

Dotyczy to zarówno:

• chorób sercowo-naczyniowych,
• nowotworów,
• jak i zgonów związanych z zachowaniami ryzykownymi.

Jednocześnie bardzo ważne jest właściwe zrozumienie kontekstu.

Badanie dotyczyło osób:

• stosujących wielokrotnie wyższe dawki niż fizjologiczne,
• bez kontroli lekarskiej,
• często łączących różne substancje,
• funkcjonujących w środowisku zwiększonego ryzyka zdrowotnego.

To nie jest populacja pacjentów leczonych z powodu niedoboru testosteronu.

TRT a doping – kluczowe różnice

Komentarz eksperta – perspektywa kliniczna

Komentarz eksperta – Alpha Clinic:

„Badania dotyczące dopingu anabolicznego często są błędnie interpretowane jako argument przeciwko terapii testosteronem. To dwa zupełnie różne zjawiska. Doping opiera się na bardzo wysokich dawkach hormonów, bez kontroli lekarskiej i często w połączeniu z innymi substancjami. TRT natomiast jest leczeniem niedoboru hormonalnego, prowadzonym w oparciu o diagnostykę i regularne monitorowanie parametrów zdrowotnych.

U mężczyzn z potwierdzonym hipogonadyzmem przywrócenie fizjologicznych stężeń testosteronu może prowadzić do poprawy składu ciała, metabolizmu glukozy, profilu lipidowego i ogólnego funkcjonowania organizmu. W dłuższej perspektywie może to przekładać się na zmniejszenie ryzyka sercowo-naczyniowego, pod warunkiem że leczenie jest prowadzone odpowiedzialnie, z unikaniem suprafizjologicznych poziomów hormonów i przy regularnej kontroli medycznej.”

Najważniejszy wniosek

To badanie pokazuje realne ryzyko związane z długotrwałym stosowaniem dopingu anabolicznego. Nie dotyczy ono jednak terapii testosteronem prowadzonej zgodnie z zasadami medycyny.

Różnica między AAS a TRT polega przede wszystkim na:

• celu leczenia,
• dawkach,
• kontroli,
• bezpieczeństwie.

W praktyce klinicznej prawidłowo prowadzona TRT nie ma na celu „podnoszenia testosteronu ponad normę”, lecz przywrócenie jego fizjologicznego poziomu — co u części pacjentów może być elementem poprawy ogólnego stanu zdrowia i redukcji ryzyka metabolicznego.