Leczenie hipogonadyzmu męskiego – na czym polega terapia testosteronem?
Leczenie hipogonadyzmu męskiego, czyli niedoboru testosteronu, polega na podawaniu egzogennego hormonu w ramach terapii zastępczej testosteronem (TRT, testosterone replacement therapy). Celem TRT jest przywrócenie stężenia testosteronu we krwi do wartości fizjologicznych, adekwatnych do wieku i stanu zdrowia pacjenta. Na polskim rynku dostępnych jest kilka preparatów zawierających testosteron – które z nich są najczęściej stosowane w Alpha Clinic?
Podział preparatów testosteronu stosowanych w TRT
Niedobór testosteronu, określany również jako hipogonadyzm męski, może prowadzić do szeregu objawów wpływających negatywnie zarówno na zdrowie fizyczne, jak i psychiczne mężczyzny. W takich przypadkach zasadne staje się wdrożenie terapii zastępczej testosteronem, której zadaniem jest uzupełnienie niedoboru hormonu i normalizacja jego stężenia w surowicy.
Warto podkreślić, że każdy organizm reaguje na leczenie w sposób indywidualny, dlatego TRT może być prowadzona z wykorzystaniem różnych form podania testosteronu.
Podanie „czystego” testosteronu skutkowałoby szybkim, ale krótkotrwałym wzrostem jego stężenia we krwi. Z tego względu w leczeniu hipogonadyzmu stosuje się estry testosteronu, czyli połączenia hormonu z resztą kwasową o różnej długości łańcucha węglowego. Taka modyfikacja chemiczna pozwala na wolniejsze uwalnianie testosteronu i uzyskanie bardziej stabilnych stężeń w surowicy.
W terapii TRT wykorzystywane są m.in.:
- cypionian testosteronu
- enantan testosteronu
- undekanian testosteronu
- heptanian testosteronu
- propionian testosteronu
Drogi podania testosteronu w terapii zastępczej
W praktyce klinicznej nie są obecnie dostępne skuteczne i bezpieczne doustne postacie testosteronu stosowane rutynowo w TRT. Leczenie opiera się więc na innych drogach podania: przezkórnej, domięśniowej oraz podskórnej.
Testosteron w żelu
Testosteron w postaci żelu jest jedną z najczęściej wybieranych form terapii, głównie ze względu na łatwość stosowania. Preparat aplikowany jest samodzielnie przez pacjenta na czystą, suchą i zdrową skórę ramion lub barków. Żel należy delikatnie rozsmarować cienką warstwą, bez konieczności wcierania.
Po aplikacji preparat powinien wysychać przez około 3–5 minut przed założeniem odzieży. Po nałożeniu żelu zaleca się dokładne umycie rąk wodą z mydłem oraz zakrycie miejsca aplikacji ubraniem. Przed kontaktem skóry z inną osobą obszar aplikacji powinien zostać umyty, aby ograniczyć ryzyko przeniesienia testosteronu.
Nie zaleca się stosowania żelu w okolicy narządów płciowych ze względu na możliwość miejscowego podrażnienia. Wadą tej formy leczenia są stosunkowo duże wahania stężenia hormonu, zależne m.in. od temperatury otoczenia, potliwości, rodzaju odzieży oraz ryzyka transferu preparatu na osoby trzecie.
Standardowe dawkowanie to zwykle około 40 mg testosteronu raz dziennie (najczęściej rano) lub w dawkach podzielonych. Do preparatów dostępnych na rynku należą m.in. Androtop oraz Testavan.
Testosteron w iniekcjach
Podawanie testosteronu w postaci iniekcji domięśniowych lub podskórnych pozwala na uzyskanie bardziej przewidywalnych i stabilnych stężeń testosteronu we krwi. Minusem tej formy terapii jest konieczność wykonywania regularnych zastrzyków, często przez długi czas.
W Polsce dostępne są m.in. następujące preparaty do iniekcji:
- Nebido
- Omnadren
- Testosteronum prolongatum Jelfa
- Testosterone enanthate EVER Pharma
- Testosterone undecanoate EVER Pharma
Najczęściej stosowanym i dobrze dostępnym preparatem jest Testosteronum prolongatum, który znajduje się w stałej ofercie wielu aptek.
Warto zaznaczyć, że w Polsce zarejestrowany jest również preparat testosteronu w kapsułkach, jednak obecnie nie jest on dostępny w sprzedaży.
Jak wybrać odpowiedni preparat testosteronu w TRT?
Dobór preparatu oraz dawkowania testosteronu zawsze odbywa się w sposób indywidualny. Terapia zastępcza powinna być prowadzona pod kontrolą lekarza doświadczonego w leczeniu hipogonadyzmu, który wspólnie z pacjentem wybiera optymalną formę terapii.
Na wybór konkretnego preparatu wpływają m.in.:
- oczekiwania pacjenta i jego tryb życia
- akceptacja lub niechęć do iniekcji
- wyniki badań laboratoryjnych
- dostępność leku oraz koszt terapii
- skuteczność wcześniejszej TRT
- tolerancja leczenia i możliwe działania niepożądane
- farmakokinetyka i farmakodynamika poszczególnych estrów testosteronu
Po rozpoczęciu terapii pacjent pozostaje pod regularną kontrolą, szczególnie w początkowym okresie leczenia. Monitoruje się zarówno efekty terapii, jak i ewentualne działania niepożądane.
Nie należy samodzielnie zmieniać dawkowania ani schematu leczenia. W przypadku wystąpienia niepokojących objawów konieczna jest konsultacja z lekarzem prowadzącym.
Bibliografia
- A systematic review on the latest developments in testosterone therapy: Innovations, advances, and paradigm shifts
- Discordance Between Online Information and Male Hypogonadism Clinical Guidelines: A Global Multilingual Content Analysis
- Adult- and late-onset male hypogonadism: the clinical practice guidelines of the Italian Society of Andrology and Sexual Medicine (SIAMS) and the Italian Society of Endocrinology (SIE)
